KOMMATA ΕΛΛΑΔΑΣ

Ατομικισμός και Κοινωνισμός: φιλελευθερισμός, αναρχισμός, σοσιαλισμός, εθνικισμός

Μια σύντομη εξήγηση βασικών φιλοσοφικών ρευμάτων με παραδείγματα από τον ελλαδικό χώρο.

Η βάση του ατομικισμού είναι πως το άτομο έρχεται πρώτο και οτι δεν έχει καμία υποχρέωση προς τη κοινωνία.
Ατομικιστικά πολιτικά ρεύματα είναι ο φιλελευθερισμός (μια μορφή καπιταλισμού) και ο ατομικιστικός αναρχισμός.
 Ο ατομικισμός εμφανίστηκε και ως κίνημα γενικότερης κοσμοθεώρησης που ονομάστηκε υπαρξισμός.



Βάση του φιλελευθερισμού, του πρώτου ατομικιστικού πολιτικοοικονομικού συστήματος, είναι οτι το άτομο έχει
ατομική ιδιοκτησία επί της εργασίας του, δηλαδή οτι δεν μπορεί να υπάρχουν σκλάβοι. Καθώς η εργασία του
ατόμου συχνά γίνεται σε τμήματα γης ή σε συνδυασμό με μηχανές και κτήρια, η ατομική ιδιοκτησία αναγνωρίζεται
και σε αυτά, που ονομάζονται μέσα παραγωγής. Για να προστατευτεί η ιδιοκτησία υπάρχει το κράτος το οποίο στον
 φιλελευθερισμό πρέπει να έχει δημοκρατική μορφή, και είναι αυτό που ονομάζεται αστική δημοκρατία.
Αυτές οι φιλελεύθερες ιδέες, κυρίως της ιδιοκτησίας, δημιουργούν το 50% του καπιταλισμού που έχουμε σήμερα
(ειδικά για την Ελλάδα, το 10%). Το υπόλοιπο 50% είναι ο λεγόμενος καπιταλισμός της μαύρης αγοράς (και ειδικά για την Ελλάδα, είναι το 90%), δηλαδή ο πλουτισμός που γίνεται με τρόπο που αντιβαίνει στις αρχές του φιλελευθερισμού (πχ από ληστείες ή απατεωνιές, χωρίς δηλαδή ατομική εργασία). Σύμφωνα με τον φιλελευθερισμό, η ανισότητα πλούτου προέρχεται από διαφορά στη παραγωγικότητα και στην εργασία των ατόμων. Ο νεοφιλελευθερισμός είναι μια μοντέρνα επανεφαρμογή του φιλελευθερισμού που επικεντρώνεται στην ιδιωτικοποίηση μέσων παραγωγής που η σοσιαλδημοκρατία είχε κάνει δημόσια τις προηγούμενες δεκαετίες (δηλαδή νεοφιλελευθερισμός είναι η πολιτική προσπάθεια για επιστροφή στις συνθήκες που επικρατούσαν πριν το Πόλεμο). Φιλελεύθερα είναι όλα τα δυτικά κράτη με διάφορες δόσεις σοσιαλδημοκρατίας, κυρίως υπό τη μορφή του κοινωνικού κράτους. Η στρατηγική του ΔΝΤ για την Ελλάδα είναι παράδειγμα φιλελευθερισμού, και φιλελεύθερα είναι όλα τα μεγάλα κόμματα (στην Ελλάδα η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ). Εάν ο φιλελευθερισμός εφαρμοστεί σωστά, η φυσική του εξέλιξη είναι τα άτομα που εργάζονται αποδοτικά να πλουτίζουν ενώ όσα δεν εργάζονται
ή δεν είναι αποδοτικά να φτωχαίνουν, κι αν αυτό δεν συνδυαστεί με μορφές κοινωνικής αλληλεγγύης τότε οι
 πιο φτωχοί πεθαίνουν ή επαναστατούν.

Το δεύτερο ατομικιστικό πολιτικοοικονομικό σύστημα είναι ο ατομικιστικός αναρχισμός (Tucker)
 ή αναρχισμός της ελεύθερης αγοράς. Ατομικιστικός είναι και ο εγωϊστικός αναρχισμός του Stirner
και ο αναρχοκαπιταλισμός του Murray. Η βασική του ιδέα είναι η προστασία της ιδιοκτησίας να γίνεται
 από ιδιώτες και όχι από το κράτος διότι, ιδιαίτερα ο αναρχοκαπιταλισμός, θεωρεί το κράτος ως το
τελευταίο καταφύγιο των μαυραγοριτών. Ο ατομικιστικός αναρχισμός της αγοράς και ο αναρχοκαπιταλισμός
δεν έχουν σχέση με τη πολιτική τακτική της ατομικής τρομοκρατίας. Οι μοναδικές κοινωνίες στις οποίες
 εμφανίστηκαν κάποια λίγα παραδείγματα τέτοιας κοινωνικής οργάνωσης ήταν η αρχαία Ισλανδία και η
μοντέρνα Σομαλία, αλλά και οι δύο ήταν ασταθείς (στην Ισλανδία ξανασχηματίστηκε κράτος και στη
Σομαλία γίνεται εμφύλιος μέχρι να βγει κυβέρνηση).

Στον αντίποδα των ατομικιστικών θεωρήσεων, που βάση τους είναι οτι το άτομο δεν χρωστάει τίποτε στη κοινωνία,
βρίσκονται οι κοινωνιστικές θεωρήσεις. Αυτές είναι ο εθνικισμός, ο σοσιαλισμός, και ο κοινωνικός αναρχισμός.

Ο εθνικισμός θεωρεί οτι κάθε άτομο φέρει μέσα του το αίμα του έθνους του κι ως τούτου ανήκει στο έθνος,
 άρα ο εκφραστής της εθνικής θέλησης, δηλαδή το εθνικό κράτος, έχει δικαίωμα να περιορίζει την ελευθερία
του ατόμου για λόγους εθνικού συμφέροντος. Παράδειγμα τέτοιου καθεστώτος ήταν η ναζιστική Γερμανία,
 και στην Ελλάδα τέτοια φιλοσοφία έχει ο ΛΑΟΣ.

Ο σοσιαλισμός θεωρεί οτι δεν υπάρχει άτομο και οτι μοναδικό πολιτικό υποκείμενο είναι η κοινωνία,
άρα κάθε άτομο έχει χρέος να εργάζεται προς το καλό της κοινωνίας, κι αυτό το χρέος ρυθμίζεται
 από το σοσιαλιστικό κράτος. Παράδειγμα τέτοιου καθεστώτος ήταν η ΕΣΣΔ και στην Ελλάδα είναι το ΚΚΕ.

Ο κοινωνικός αναρχισμός συμφωνεί οτι το άτομο ανήκει στη κοινωνία κι άρα πρέπει να δρα προς όφελός της,
αλλά αρνείται το κράτος ως ρυθμιστή, και οι αποφάσεις παίρνονται σε συμβούλια στα εργοστάσια ή στις
 γειτονιές τα οποία μπορούν να ομοσπονδιούνται. Παράδειγμα κοινωνικών αναρχικών φιλοσόφων
 ήταν ο Μπακούνιν, ο Κροπότκιν, και ο Μαλατέστα. Παραδείγματα κοινωνιών που είχαν τέτοια χαρακτηριστικά
ήταν η Αναρχική Καταλωνία στην Ισπανία και η Ελεύθερη Περιοχή του Μάχνο στην Ουκρανία αλλά
και οι δυο καταλήφθηκαν από τις κρατικές δυνάμεις (φασίστες και μπολσεβίκοι).
Παραδείγματα κοινωνικών αναρχικών οργανώσεων σήμερα είναι οι πλατφορμιστικές οργανώσεις
(γνωστές στο διαδίκτυο μέσα από το Anarkismo.net) οι οποίες κατηγορούνται από τους πιστούς του Μαλατέστα
 ως πρωτολενινιστικές. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει οργανωτικό ρεύμα αλλά υπάρχουν μεμονωμένες ομάδες ατόμων
που αυτοπροσδιορίζονται ως κοινωνικοί αναρχικοί. Οι αυτόνομοι είναι μαρξιστές που ουσιαστικά έφτασαν
στις ίδιες ιδέες με τον αναρχισμό αλλά ντρέπονται να ονομαστούν αναρχικοί, ενώ οι διάφορες καταλήψεις
είναι κοινωνικοί χώροι που συγκεντρώνονται άτομα διαφόρων αντιλήψεων και επιπέδου συνειδητότητας.